Położone w zachodniej Europie Wyspy Brytyjskie mają rzeźbę bardzo urozmaiconą. Stanowią ją obszary o bardzo zróżnicowanej wysokości (np. Góry Grampian, 1343 m. Góry Kaledońskie), wyżyny (np. Wyżyna Poiudniowoszkocka) i niziny (np. Nizina Środkowoszkocka, Midlands, Basen Londyński, Nizina Środkowoirlandzka). Zdecydowanie górzyste, lecz niezbyt wysokie są Hebrydy, Orkady i Szetlandy, a także Wyspy Owcze. W rzeźbie terenu niemal powszechnie widoczne są ślady plejstoceńskiego zlodowacenia.
W lądowej części zachodniej Europy można dostrzec pasowość w ukształtowaniu powierzchni. Wzdłuż wybrzeży Morza Bałtyckiego i Północnego oraz kanału La Manche i Zatoki Biskajskiej ciągnie się łukiem ze wschodu ku południowemu zachodowi pas nizin - Nizina Środkowoeuropejska (Niziny Srodkowopolskie, Nizina Niemiecka) i Nizina Francuska. W strefie zasięgu ostatniego zlodowacenia niziny te są urozmaicone obniżeniami zajętymi przez jeziora (Pojezierza Południowobałtyckie) i wzgórzami morenowymi o wysokości przekraczającej 300 m (Wieżyca na Pojezierzu Kaszubskim - 329 m). Od południa sąsiadują niziny z pasem wyżyn oraz niskich i średnich gór pooddzielanych obniżeniami. Ciągnie się on od Masywu Centralnego (1885 m) i Ardenów na zachodzie przez Wogezy i Schwarzwald, Reńskie Góry Łupkowe, góry Harz, Masyw Czeski z Sudetami, po Wyżynę Małopolską z Górami Świętokrzyskimi na wschodzie.
Pionowe ukształtowanie Europy
Kolejnym pasem znajdującym się jeszcze dalej na południu są młode góry fałdowe obejmujące głównie Alpy-najwyższe góry Europy (Mont Blanc, 4807 m) oraz Karpaty (Gerlach, 2655 m), silnie przekształcone w plejstocenie przez lodowce. Od północy i od południa u stóp gór występują obniżenia (podgórskie i śródgórskie zapadliska), np. Nizina Padańska, Kotlina Panońska, Kotlina Sandomierska, Nizina Rumuńska.
W południowej Europie góry i wyżyny dominują, niziny występują tam jedynie podrzędnie. Na Półwyspie Iberyjskim góry występują na północy - Góry Kantabryjskie i Pireneje oraz na południu - Góry Betyckie, najwyższe na Półwyspie Iberyjskim, 3478 m. Inne, niższe pasma górskie (Góry Kastylijskie, Góry Iberyjskie) dzielą wnętrze półwyspu na wyżynne kotliny: Starą Kastylię. Nową Kastylię i Kotlinę Aragońską.
Niewielkie niziny, poza wąskim pasem na zachodnim wybrzeżu półwyspu występują nad dolnym biegiem Tagu i Gwadalkiwiru (Nizina Andaluzyjska). Półwysep Apeniński niemal w całości zajęty jest przez Apeniny (Corno Grandę, 2912 m), podobnie jak Półwysep Bałkański z Górami Dynarskimi, Starą Płaniną, Rodopami i górami Pindos. Górzyste są także wyspy Morza Śródziemnego, np.: Baleary, Korsyka, Sardynia, Sycylia i Kreta.
Ukształtowanie pionowe Europy
Przedziały wysokości w m |
Powierzchnia w tys km2 |
Odsetek powierzchni ogólnej |
|---|---|---|
Depresje |
148,5 |
1.4 |
0-300 |
7638,8 |
72,6 |
300-500 |
1059,2 |
10,0 |
500-1000 |
1145,6 |
10,9 |
1000-2000 |
458,0 |
4,4 |
2000-3000 |
68,4 |
0,6 |
3000-5000 |
|
0,1 |
