Leśnictwo i gospodarka leśna w Polsce

 

 

Lasy są to kompleksy zwarcie rosnących drzew, lokalnej fauny, charakterystycznego mikroklimatu, typów gleby, oraz stosunków wodnych. Można zauważyć zależności pomiędzy lesistością a stosunkami wodnymi, mikroklimatem, czy pokrywą glebową danego terenu. Lasy mogą powstawać samodzielnie, bądź w wyniku działalności człowieka. Najistotniejszą funkcją lasów jest pozyskiwanie dwutlenku węgla z atmosfery i oddawanie tlenu. Spełniają one także inne funkcje takie jak: regulacja stosunków wodnych, zapobieganie erozji gleb, zmniejszanie wahań temperatury, ochrona przed wiatrem. Spośród podstawowych pozaprzyrodniczych funkcji lasów należą funkcje produkcyjne (pozyskiwanie drewna, żywicy, kory, nasion), krajobrazowe, oraz rekreacyjne. Lasy są przedmiotem zainteresowania leśnictwa, czyli działu gospodarki narodowej, który zajmuje się hodowlą lasów, oraz pozyskiwaniem użytków leśnych. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w leśnictwie pracowało 0,5 % ogółu zatrudnionych.

Lesistość to stosunek powierzchni lasów do całkowitego obszaru danego kraju. W ostatnich latach powierzchnia lasów w naszym kraju nieznacznie wzrosła. Polska należy do krajów o średniej lesistości w Unii Europejskiej, gdzie wskaźnik ten kształtuje się na poziomie 32 %. Najwięcej lasów w ogólnej powierzchni kraju odnotowuje się w krajach skandynawskich (Finlandii 69 %, Szwecji 65 %). Lasy w 2008  roku zajmowały powierzchnię 9 tys. ha, co stanowiło 28,8 % powierzchni kraju. W przeważającej większości (82,9 %) leżą one w rękach państwowych. Lasy prywatne, będące we władaniu gospodarstw indywidualnych stanowią 17,1 % wszystkich lasów w naszym kraju. Najmniej lasów prywatnych spotkamy w województwach zachodnich i północnych, gdyż przed wojną tereny te należały do ludności niemieckiej i zostały upaństwowione.

 

W drzewostanie lasów naszego kraju przeważają drzewa iglaste, mimo tego ich udział zmniejszył się znacznie w ostatnim trzydziestoleciu XX wieku. Obecnie udział drzew iglastych w polskich lasach wynosi 77,9 %. Dawniej w Polsce przeważały drzewa liściaste, jednakże były one masowo karczowane w wieku XVIII i XIX, ponieważ stanowiły jedyny surowiec opałowy w przemyśle hutniczym. Zapotrzebowanie na drewno było także wysokie w górnictwie i kolejnictwie. W miarę odnowień drzewostanów drzewa liściaste zastępowano iglastymi- sosną na nizinach, natomiast w górach świerkiem. Podczas II wojny światowej na skutek działań okupantów powierzchnia lasów zmniejszyła się o ponad 1 mln ha.

Po wojnie powierzchnia lasów systematycznie wzrastała głównie na skutek zalesiania odłogów, oraz nie nadających się pod uprawę słabych gruntów ornych.  Spośród drzew iglastych największy udział ma sona, która stanowi 70 % drzew wszystkich lasów w Polsce, następnie świerk, jodła i modrzew. Dominacja lasów iglastych jest zjawiskiem niekorzystnym, gdyż wszystkie gatunki drzew iglastych występujących w naszym kraju są słabo odporne na działalność szkodników oraz na zanieczyszczenia. Gatunkami dominującymi w lasach liściastych są brzoza, olcha, buk, oraz dąb.

Poziom lesistości w Polsce jest zróżnicowany przestrzennie. Dużo lasów znajduje się na pojezierzach oraz w Karpatach, gdzie ludność osiedlała się wolniej niż w innych częściach naszego kraju. Najsłabiej zalesionymi terenami w naszym kraju są Kujawy, Wielkopolska, oraz Żuławy Wiślane. Dużych kompleksów leśnych, w których zachowała się część naturalnych lasów (bory, bądź puszcze jest w Polsce około 50.

 

Udział lasów w powierzchni poszeczególnych województw

 

Z pierwotnych lasów pokrywających obszar naszego kraju do dziś zachowały się tylko niewielkie fragmenty, które w zdecydowanej większości zostały przekształcone przez człowieka. Najbardziej naturalnym obszarem Niżu Środkowoeuropejskiego jest Puszcza Białowieska. Została ona uznana za światowy rezerwat Biosfery. W kompleksie tym wykształciły się bielice, natomiast zagłębienia i doliny rzeczne wypełniają torfy. Dzięki zachowaniu pierwotnych siedlisk spotykamy tutaj dość dużą mozaikę zespołów leśnych. Największą powierzchnię zajmują grądy, oraz bory mieszane.

 

Puszcza Białowieska
W puszczy przetrwało wiele gatunków, które gdzie indziej wyginęły, a wiele pospolitych drzew przybiera tam formy niespotykane nigdzie indziej, np. lipy przypominające pokrojem dęby czy wierzby dorastające do 22 m. Na północ od Puszczy Białowieskiej rozciągają się obszary Puszczy Knyszyńskiej, której lasy porastają tereny moreny czołowej, a przez tereny Puszczy przepływa rzeka Supraśl, oraz Puszczy Augustowskiej. Lasami charakterystycznymi dla tego ostatniego zbiorowiska są bory oraz olsy. Puszcza Augustowska leży na obszarze niemal płaskiego pola sandrowego, usypanego podczas postoju lądolodu w okresie zlodowacenia bałtyckiego. Jedynym urozmaiceniem rzeźby terenu są wydmy. Na terenie puszczy znajdują się liczne jeziora np. Wigry, Białe, czy Augustowskie.

Na pojezierzu Mazurskim pośród moren czołowych i dennych rozpościera się Puszcza Piska z siedliskami charakterystycznymi dla borów sosnowych.  W skład obszaru Puszczy Piskiej wchodzi wiele jezior które pełnią także rolę rezerwatów. Południową część puszczy zajmują piaski, oraz torfowiska niskie. W obniżeniach terenu wytworzyły się gleby torfowe, murszowe i różne gleby pobagienne. Na północ od Giżycka rozciąga się Puszcza Borecka, gdzie zachowały się duże obszary gleb żyznych, będące siedliskami grądów, oraz Puszcza Romnicka, która odznacza się także żyznymi siedliskami, chociaż w dużym stopniu przekształconymi. Największym kompleksem leśnym na Pojezierzu Pomorskim są Bory Tucholskie. Na piaskach sandrowych rozwinęły się ubogie gleby, które są siedliskiem sosny, brzozy, dębu, buka i grabu. Obszary Niziny Szczecińskiej porastają lasy Puszczy Bukowej.

Dominują tu gleby brunatne na których rozciągają się lasy bukowe. Drzewostan tworzą okazałe buki, klony, oraz dęby. Czynnikiem sprzyjającym zróżnicowaniu lasów i zachowaniu ich walorów naturalnych jest bogata rzeźba Wzgórz Bukowych, będących wałami morenowymi. W okolicach Warszawy można podziwiać Puszczę Kampinoską, gdzie bory sosnowe porastają nieurodzajne wydmy paraboliczne. Najbardziej charakterystyczną cechą krajobrazu tego zbiorowiska są kontrasty między naprzemiennie ułożonymi pasami wydm i bagien. W Górach Świętokrzyskich także zachowały się większe kompleksy leśne. Największym z nich jest Puszcza Świętokrzyska, która zwana jest także Jodłową.

Na obszarze tym spotkać można płytkie kamieniste gleby porośnięte przez jodły, buki, dęby i sosny. Wielkim kompleksem leśnym w południowej części województwa lubelskiego jest Puszcza Solska. Stanowi ona przedłużenie Puszczy Sandomierskiej i Lasów Janowskich. Pierwotne lasy mieszane zastąpiono tu sosną. Na wschód od Krakowa rozciąga się Puszcza Niepołomicka. Była ona jednym z ulubionych obszarów polowań polskich władców. W czasie zaborów Austriacy wycięli stary drzewostan (grądy i olsy) sadząc na to miejsce szybko rosnący las sosnowy.

Ogromne spustoszenia w drzewostanie puszczy poczynili również Niemcy, którzy drewno z puszczy wysyłali na fronty II wojny światowej. Największym obszarem na Nizinie Śląskiej są Bory Dolnośląskie. Na ubogich glebach rosną tu sosny z domieszką brzozy i świerka. Na terenie Karpat oraz na Pogórzu Karpackim znajduje się rozległy kompleks leśny zwany Puszczą Karpacką. Zbiorowiska leśne są tu zróżnicowane z powodu różnorodnych warunków klimatycznych i glebowych. Rosną tu świerk, jodła, sosna, czy buk. W Sudetach spotkać także można wielkie kompleksy leśne, które porastają stoki Gór Sowich, Stołowych, czy Izerskich.